Definitie

Voedingsvezels hebben een belangrijke plaats in een gezonde voeding. Ze komen van nature voor in voedingsmiddelen, maar kunnen ook worden toegevoegd vanwege de gezondheidseffecten of om een technologische functie te vervullen in een product.

Onverteerbare koolhydraten

Voedingsvezels zijn koolhydraten die niet verteerd kunnen worden in de dunne darm. Ze komen van nature voor in plantaardige producten, zoals granen, groenten, fruit, peulvruchten en in mindere maten in noten en zaden. Koolhydraten worden ook aangeduid met de naam sachariden. Voedingsvezels vallen onder de verzamelnamen oligosachariden en polysachariden. Ze bestaan uit dezelfde bouwstenen (koolstof, waterstof en zuurstof) als verteerbare koolhydraten, maar de verbindingen tussen de sachariden zijn anders. Daardoor kunnen de enzymen in de dunne darm voedingsvezels niet verteren en komen ze onveranderd in de dikke darm terecht. Bacteriën in de dikke darm kunnen de meeste vezels omzetten en afbreken, ook wel fermentatie genoemd. Daarna wordt een gedeelte ervan alsnog door het lichaam opgenomen en levert als zodanig energie. Dit zijn de fermenteerbare vezels. Sommige fermenteerbare vezels worden ook wel prebiotica genoemd. Dit zijn voedingsvezels die selectief de groei en/of activiteit van één of meerdere soorten bacteriën in de dikke darm stimuleren. Daarmee kunnen ze de gezondheid van de gastheer bevorderen. Het deel dat niet wordt gefermenteerd - de zogenoemde niet-fermenteerbare vezels - verlaat het lichaam nagenoeg onveranderd via de ontlasting.

Natuurlijke versus geïsoleerde en synthetische voedingsvezels

Er is discussie over de vraag of geïsoleerde en synthetische vezels hetzelfde gezondheidseffect hebben als voedingsvezels die van nature in voedingsmiddelen voorkomen. Hoewel synthetische vezels chemisch identiek kunnen zijn aan natuurlijke vezels, hangt de fysiologische werking af van eigenschappen als oplosbaarheid en viscositeit en de voedselmatrix waarin ze worden geconsumeerd. Daardoor kunnen niet alle geïsoleerde vezels automatisch als gelijkwaardig worden beschouwd aan natuurlijke vezels. 

Ook binnen de regelgeving wordt dit onderscheid gemaakt. Volgens de Europese definitie van voedingsvezels mogen niet-verteerbare koolhydraten die zijn geïsoleerd uit voedingsmiddelen of synthetisch zijn geproduceerd alleen als voedingsvezel worden beschouwd wanneer is aangetoond dat zij een gunstig fysiologisch effect hebben. Dat effect moet zijn onderbouwd met algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs. Pas wanneer dit bewijs voorhanden is, mag een dergelijke vezel onder voedingsvezels worden gedeclareerd en anders niet. 

De Europese definitie draagt bij aan de eenduidigheid over de aanbevelingen op het gebied van voedingsvezels, de declaraties van de voedingswaarden en de interpretatie van de onderzoeksresultaten over de vezelconsumptie en gezondheidseffecten.